Әлемдегі ғылым

Тау-кен қазбаларының геотехникалық жағдайын мониторингтеу жүйесін әзірлеу

15.10.2026

20

Қазақстан стандарттау және метрология институтының ғалымдары метрологиялық сипаттамалары жоғары интеллектуалды талшықты-оптикалық өлшеу жүйелері негізінде бақылау әдістері мен құралдарын әзірлеу және оларды шахталар мен карьерлерде тау-кен жұмыстарын жүргізудің қауіпсіздігі мен экономикалық тиімділігін арттыру үшін өндіріске енгізу жобасын жүзеге асырып жатыр. 

Зерттеу нәтижесінде талшықты-оптикалық ығысу және деформация сенсорларына, соның ішінде таратылған сенсорлық элементтерге арналған жаңа жобалық шешімдер әзірленді, жоғары ажыратымдылықтағы фотоматрицадағы жарық дағын талдауға арналған интеллектуалды аппараттық және бағдарламалық жүйе жасалды. Сондай-ақ өлшеу деректерін талшықты-оптикалық байланыс желілері мен ұялы байланыс арналары арқылы беру жүйесі құрылды. Әзірленген модельдердің дұрыс жұмыс істеуін және сенсорлардың нақты шахта жұмыстарындағы тиімділігін растайтын эксперименттік деректер алынды. Өндірістік сынақтар жүргізілді, бұл жүйенің діріл жүктемелері, шаң, температураның күрт ауытқулары және карьерлер мен ашық шахталарға тән басқа факторлар кезінде жұмыс істеу қабілетін растады. 

Бұл жұмыстың ғылыми жаңалығы таратылған талшықты-оптикалық элементтегі жарық сигналдарын талдау әдістерін әзірлеуде, қатаң тау-кен жұмыстары жағдайларына бейімделген талшықты-оптикалық дизайнды жасауда және интеллектуалды деректерді өңдеуді қолдана отырып, тау-кен массасының деформацияларын тіркеуге түбегейлі жаңа тәсілді енгізуде жатыр.

Зерттеу барысында жасалған шешімдерді тау-кен өнеркәсібінде карьер беткейлері мен қабырғаларының жағдайын, жер асты жұмыстарының тұрақтылығын, тірек құрылымдарының және тау-кен инфрақұрылымының басқа элементтерінің деформациясын бақылау үшін пайдалануға болады. Сондай-ақ инфрақұрылым құрылысы, энергетика саласы және көлік нысандары да жобаның қолданылу аясына кіреді. Мұнда деформация мен дірілдің жоғары дәлдіктегі және сенімді мониторингі қажет. 

Жұмыс нәтижелері тау-кен өндіру саласында аса өзекті. Өйткені бұл салада өнеркәсіптік қауіпсіздік деңгейін арттыру және кәсіпорындарды Индустрия 4.0 технологияларына көшіру қажеттілігі туындап отыр. 

Ғылыми жоба: «Шахталар мен карьерлердің тау-кен қазбаларының геотехникалық жағдайын интеллектуалды талшықты-оптикалық датчиктер негізінде мониторингтеу жүйесін әзірлеу»
Жетекшісі: техника ғылымдарының кандидаты, профессор А.Д. Мехтиев

Фото: Istock

«« | »»
Соңғы жаңалықтар