М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университетінің ғалымдары серпентинит қалдықтарын қайта өңдеу мәселелерінің ғылыми, технологиялық және экономикалық аспектілерін зерттеп, олардың негізінде өнеркәсіптік маңызы бар магний және кремнийқұрамдас өнімдерді алу технологиясын әзірлеп жатыр.
Серпентинитті жыныстар — ультранегізді кендерді өңдеу кезінде түзілетін техногендік қалдықтардың негізгі түрлерінің бірі. Олардың жинақталған көлемі жүздеген миллион тоннаға жетіп, қоршаған ортаға айтарлықтай салмақ түсіреді. Табиғи ресурстар және геологиялық қызметтердің мәліметтері бойынша, ТМД елдерінде 500 миллион тоннадан астам серпентинит қалдығы жинақталған. Сонымен қатар құрамында магний, кремний және темір сияқты элементтер бар серпентиниттің химиялық құрамы оны құнды қайталама шикізатқа айналдырады. Мұндай қалдықтардың құрамында әдетте 25-43% MgO, 35-45% SiO₂, 7-8% FeO, сондай-ақ Ni, Cr және Al элементтерінің аз мөлшері кездеседі. Бағалаулар бойынша, жыл сайын 2–3 миллион тонна серпентинит қалдығын қайта өңдеуге болады. Алайда қазіргі уақытта хризотил-асбест кені сияқты ультранегізді жыныстарды байыту кезінде түзілетін мұндай қалдықтар негізінен кәдеге жаратылмайды.Осыған байланысты серпентинитті құнды өнімдерге айналдыруға бағытталған инновациялық технологияларды әзірлеу өзекті міндет болып отыр.
Зерттеу барысында серпентинит қалдықтары мен немалитқұрамдас хризотил-асбестің термиялық және қышқылдық өңдеу кезіндегі фазалық түрленулері мен өзгерістері туралы, сондай-ақ серпентинит құрылымындағы силикат иондарының қышқыл концентрациясына байланысты аморфты кремнеземге айналу механизмі туралы жаңа деректер алынды. Бұл жұмыстың ғылыми жаңалығы серпентинит қалдықтары мен немалитқұрамдас хризотил-асбесті кешенді өңдеудің жаңа технологиялық схемаларын ұсынуда, олардың термиялық белсендірілген үлгілерін магний қышқылын шаймалаудың өнімді ерітінділерін бейтараптандыру және тазарту үшін ішкі реагенттер ретінде енгізуде, жоғары тазалық деңгейі бар магний қосылыстарын өндіруді қамтамасыз етуде жатыр.
Жоба нәтижелерін химия өнеркәсібі, жол құрылыс материалдары, агроөнеркәсіп, металлургияда қолдануға болады. Сондай-ақ әзірленген технологиялар мен схемалар Қазақстан мен Ресейдің хризотил саласындағы тау-кен өндіру компанияларына ұсынылмақ.
Ғылыми жоба: «Тау-кен өндіруші компаниялардың серпентинитті жанама және техногендік қалдықтары негізінде өнеркәсіптік маңызы бар магний және кремний құрамды өнімдерді қайта өңдеу және алу бойынша ғылыми-қолданбалы және технологиялық аспектілер»
Жетекшісі: т.ғ.д., бас ғылыми қызметкер А.П. Ауешов
Фото ЖИ арқылы жасалды
