Қазіргі уақытта қолданылып жүрген көптеген медициналық ақпараттық жүйелер тар бағытта жұмыс істейді немесе оларды пайдалану үшін арнайы техникалық білім қажет. Кей жүйелерді енгізу үшін күрделі деректер базасын құру немесе тұрақты техникалық қызмет көрсету керек. Бұл факторлар олардың кеңінен қолданылуын шектейді. Сондықтан медицина саласында қарапайым, қолжетімді әрі тиімді жұмыс істейтін жаңа буындағы медициналық ақпараттық жүйелерді жасау қажеттілігі артып келеді.

Ұсынылып отырған ғылыми жоба дәл осы мәселені шешуге бағытталған. ҚазҰУ ғалымдары әзірлейтін жүйе дәрігерлерге пациенттің медициналық картасын автоматты түрде қалыптастыруға, оның денсаулық жағдайының динамикасын бақылауға және алдын ала диагноз қоюға көмектеседі.

Метаболикалық синдром – қазіргі заманғы медицинадағы өзекті мәселелердің бірі. Бұл синдром бірнеше патологиялық жағдайлардың жиынтығынан тұрады, оның ішінде артериялық гипертензия, семіздік, инсулинге төзімділік және липидтік алмасудың бұзылыстары бар. Мұндай өзгерістер жүрек-қан тамырлары ауруларының, қант диабетінің және басқа да қауіпті асқынулардың даму қаупін айтарлықтай арттырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жүрек-қан тамырлары аурулары әлемдегі өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі болып табылады. Сондықтан метаболикалық синдромды ерте кезеңде анықтау және бақылау қоғамдық денсаулық сақтау үшін аса маңызды.

Жобаны жүзеге асыру барысында бірнеше ғылыми-техникалық міндеттер шешіледі. Ең алдымен Алматы қаласының клиникаларында метаболикалық синдроммен ауыратын пациенттердің медициналық деректері жиналып, жүйеленеді. Осы деректер негізінде алдын ала диагноз қоюға арналған математикалық модель әзірленеді. Модель дифференциалдық теңдеулер жүйесіне негізделіп, пациенттің физиологиялық көрсеткіштерінің өзара байланысын сипаттайды. Сонымен қатар статистикалық және регрессиялық талдау әдістері арқылы метаболикалық синдромның негізгі прогностикалық маркерлері анықталады.

Келесі кезеңде пациенттің денсаулық көрсеткіштерін өлшеуге арналған IoT құрылғылары, яғни «заттар интернеті» технологиясына негізделген датчиктер мен микроконтроллерлер зерттеледі. Бұл құрылғылар артериялық қысым, қандағы глюкоза деңгейі, жүрек соғысының жиілігі сияқты маңызды параметрлерді өлшеп, оларды жүйеге жібере алады. Зерттеу барысында мұндай құрылғылардың дәлдігі, сенімділігі және пайдалану ыңғайлылығы бағаланады.

Жобаның тағы бір маңызды бөлігі – медициналық ақпараттық жүйенің архитектурасын жобалау. Бұл жүйе пациенттерден алынған деректерді жинап, сақтап, талдап және дәрігерге жеткізуі тиіс. Сонымен қатар мобильді қосымша арқылы пациенттер өздерінің денсаулық көрсеткіштерін көріп, дәрігердің ұсыныстарын ала алады. Мобильді платформаны таңдау қазіргі қоғамда смартфондардың кеңінен таралуымен байланысты. Бүгінде адамдар көптеген қызметтерді онлайн режимде пайдалануды қалайды, сондықтан медициналық қызметтердің де цифрлық форматта қолжетімді болуы маңызды.

Ақпараттық қауіпсіздік те жобаның негізгі аспектілерінің бірі болып табылады. Медициналық деректер – құпия ақпарат, сондықтан оларды қорғау ерекше маңызды. Осы мақсатта жүйеде SD-WAN желілік технологиясы және микроконтроллерлерде іске асырылған криптографиялық кітапханалар қолданылуы жоспарлануда. Бұл шешімдер деректерді қауіпсіз тасымалдауға, қолжетімділікті бақылауға және жүйенің сенімді жұмысын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Зерттеу барысында алынған нәтижелер арнайы клиникалық ортада сынақтан өткізіледі. Бұл кезеңде жүйенің жұмыс тиімділігі, деректердің дәлдігі және пайдаланушылардың пікірлері талданады. Дәрігерлер мен пациенттердің тәжірибелік кері байланысы жүйені әрі қарай жетілдіруге көмектеседі.

Осындай ғылыми жобалардың маңызы тек технологиялық жаңалықтармен ғана шектелмейді. Олар қоғам үшін нақты әлеуметтік пайда әкеледі. Қашықтан мониторинг жүйелері пациенттердің денсаулығын үздіксіз бақылауға мүмкіндік береді, аурулардың асқынуын ерте кезеңде анықтауға көмектеседі және медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттырады. Әсіресе ауылдық аймақтарда тұратын адамдар үшін мұндай технологиялар маңызды.