Автор(ы): Бектенов Н. А.*Маликова А. Г.*

Объем документа: C. 31-37

МРНТИ: 61.61.40*

Ключевые слова: ионообменные комплексоны*Трилон Б*глицидилметакрилат*акрилонитрил*катионит*комплексобразование*

Реферат: Мақалада жаңа перспективтi ион алмастырғыш комплексонның алынуы және оның кейбiр физика-химиялық қасиеттерi көрсетiлген. Бұл комплексон ГМА және АкН негiзiнде еритiн сополимердi Трилон Б модификациялау арқылы алынған және оның құрамы ИҚ-спектрi арқылы анықталынды. Комплексондардың негiзгi қасиеттерiне сулы ерiтiндiлерде металл иондарымен комплексонаттар түзуi жатады. Жаңа перспективтi комплексон ағынды суларды, топырақты ауыр металл иондарынан тазартуға, асыл металдарды рудалардан сорбциялауға, құрамындағы функционалды топтарына байланысты сулы ерiтiндiлерден белгiлi рН мәндерiнде металл иондарын таңдамалы түрде комплекс түзу арқылы бiлуге қолданыла алады.

Автор(ы): Жақсыбаев М. Ж.*Базарбай Б.*

Объем документа: C. 37-40

МРНТИ: 31.15.28*

Ключевые слова: феромоны*экология*катализаторы*синтез*гидрирование*

Реферат: Феромондар мен басқа да биологиялық белсендi заттарды синтездеу кезiнде, синтездiң негiзгi бөлiгi, ацетилендi қосылыстарды сәйкес цис-олефиндерге стереоталғамды сутектендiру болып табылады. Бұл үшiн ацетилен туындыларын: көмiрсутектер, спирттер, альдегидтер, күрделi эфирлер және т.б. қолданылады. Мақалада, феромондарды синтездеуде аралық заттар болып келетiн цис-олефиндердi алу үшiн, ацетилен туындыларын каталитикалық жолмен стереоталғамды түрде сутектендiретiн белгiлi катализаторларын дайындаудың әдiсiн түрлендiру арқылы алынған жаңаша катализаторларда 9-гексадецин-1-олды сутектендiру реакцияларын зерттеу нәтижелерi берiлген. 9-гексадецин-1-олды алынған катализаторлар қатысында 393К температура мен сутегiнiң 6 МПа қысымында сутектендiрудiң нәтижелерiне сәйкес, реакциялар аяғына дейiн жүретiндiгi белгiлi болды, 9- гексадецин-1-олды сутектендiру 1% Y+10% Cu /гамма-Al(2)O(3) катализаторында үлкен жылдамдықпен жүредi, реакция 15 минут уақытта аяқталады, ал 0,75% Y+ 10% Cu /гамма-Al(2)O(3) және 0,5% Y+10% Cu /гамма-Al(2)O(3) катализаторларының қатысында реакцияның жүру уақыты сәйкесiнше 45 және 120 уақытқа созылады. Қолданылған катализаторларда 9-гексадецин -1- ол цис -9-гексадецен-1-олға талғамды түрде алмасатыны катализаттық сараптамасы көрсеттi. Иттрий тотығын модификатор ретiнде енгiзу мыс тотықтарының металға (Cu) дейiн қалпына келуiне көмектеседi, сәйкесiнше, олар сутегi адсорбциясы мен катализатор белсендiлiгiн арттырады. Сонымен қатар, ғылыми әдебиеттерде көрсетiлетiндей, иттрий тотығы қатысында спилловер эффектiсi жүредi және ол эффект катализатордың белсендiлiгiн ұлғайтады.

Автор(ы): Азимбаева Г. Т.*

Объем документа: C. 41-45

МРНТИ: 31.19.29*

Ключевые слова: хроматофокусирование*ионообменник*полибуфер*фракционирование*протеины*элюирование*градиент рН*фермент*

Реферат: В настоящей статье представлены некоторые результаты по исследованию разделения и очистке свиного инсулина, пероксидазы хрена и бактериальной альфа-амилазы на различных образцах полибуферов-ионообменников в сочетании с синтезированным амфолитом-носителем (Алмалитом) в качестве элюента. Для исследования возможностей метода хроматофокусирования были использованы специальнo разработаныe реактивы полибуферы-элюенты (ПБ) и полибуферы-ионообменники (ПБИ) и разработанные фирмой Amersham Biotechnology BioDirectory (Швеция). Использованный метод хроматофокусирования позволяет получить самогенерируемый градиент рН с фокусирующим эффектом, дающим четкие, хорошо разделенные полосы и очень высокое разрешение. Приведены результаты исследования по фракционированию и анализу свиного инсулина методом хроматофокусирования в системе полибуферов ПБИ-СМ-Алмалит. В результате проведения испытаний была установлена возможность отделения дезаминированных форм свиного инсулина. Показаны результаты анализа компонентов альфа-амилазы, которые были идентифицированы по оптической плотности при 280 нм, характерной для всех белков, и по ферментативной активности. Спектр оптической плотности, полученный в результате хроматофокусирования, свидетельствует о том, что исследуемый объект разделился в образованном градиенте рН на три фракции, представленные тремя пиками: 1) в интервале рН 6,5-7; 2) рН 4,5-6; 3) рН 4. В результате хроматофокусирования образца пероксидазы в системе полибуферов ПБИ-СМ-Алмалит получена хроматограмма разделения пероксидазы на две группы изоферментов, представленная в виде двух максимумов приблизительно одинаковой интенсивности при рН 7,3 и 6, что вполне совпадает с имеющимися данными о составе пероксидазы. Полученные данные, подтвержденные результатами изоэлектрофокусирования отдельных фракций пероксидазы, свидетельствуют о возможности применения метода при очистке фермента пероксидазы в производственных масштабах, обусловленную прежде всего технологическими преимуществами метода. Подобраны оптимальные условия проведения процесса хроматофокусирования для некоторых белков. Показана возможность использования синтезированных полибуферов для очистки и фракционирования белков, получаемых из природного сырья.

Автор(ы): Тұңғышбаева З. Б.*Онгарбаева А.*Мәлiкқызы Г.*

Объем документа: C. 46-49

МРНТИ: 76.29.36*

Ключевые слова: хлористый кадмий*крыса*почки*эпителий*эксперимент*

Реферат: Бұл экспериментальдық зерттеуде мутагендiк факторға жататын, хлорлык адмийдiң егеуқұйрықтар бүйрегiнiң ұйымдасу құрылымына әсерi зерттелiп, бақылау тобындағы көрсеткiштермен салыстырылды. Бақылау тобындағы жануарлар бүйрегiнiң сырты дәнекер ұлпадан тұратын капсуламен қапталған. Бүйректiң қыртысты заттары бiркелкi орналасқан бүйрек денешiктерiнен және нефрондардық ирiмдi каналшықтарынан, боз заттары нефрондардық тiк каналшықтарынан және жинағыш түтiкшелерден тұрады. Бүйрек денешiгiнiң ортасындағы қантамырлар шумағы Шумлянский-Боумен капсуласында орналасқан. Проксимальдi каналшықтар куб тәрiздi жиектi эпителиоциттермен қапталған. Дистальдi каналшықтардың қуысы кең. Каналшықтарды астарлаған эпителий цитоплазмасы бiркелкi боялған, ядролары нормохромды. Қыртысты және боз заттарда капиллярлар мен шумақтар ошақты толағанды, стромасы өзгерiссiз. Бүйрек паренхимасындағы iрi қан тамырлары айқын емес толағанды. Жинағыш түтiкшелер призма тәрiздi эпителиймен қапталған. Түтiкшелер түбекше қуысына бағытталып, пирамиданың төбесi жағына ашылады және ауыспалы эпителиймен қапталған. Жануарларды уландырғаннан кейiнгi зерттеу, бүйректiң үстiңгi беткейлiгiнiң жабындысы өзгергенiн, ұзына бойын бойлай көлденең кесiндiсiнде, бүйректiң қыртысты және боз бөлiктерiне қан құйылғанын, капсуласы iсiнгенiн, көлемдiк мөлшерi артқанын көрсеттi. Қыртысты қабаттық көлденең кесiндiсiнде, бүйрек капсуласы жұқарған, тарамдалған және бүйрек денешiктерi бiркелкi орналаспаған, қан тамырлары кеңейген. Өзекшелердi астарлаған эпителий цитоплазмасы бiркелкi боялмаған, ядролары көбiне гипохромды, кейде ерiген. Басты шығару каналшықтарының эпителийi вакуольданған немесе май тамшыларының жиналғанынан дистрофияға ұшыраған, цитоплазмалары мен ядроларының бояуды сiңiруi әлсiз. Сондықтан, көрiнiс берген өзгерiстер хлорлы кадмийдiң бүйректiң ұйымдасу құрылымына токсиндi әсерiн көрсетедi.

Автор(ы): Татаринова Г. Ш.*Елжасова Л. Ф.*

Объем документа: C. 49-53

МРНТИ: 76.29.33*

Ключевые слова: психоэмоциональный*школьный*экзаменационный стресс*профилактика*психическое здоровье*

Реферат: Проблема стресса в последние годы становится одной из самых актуальных тем в мировой психологической науке и практике. В настоящее время, с одной стороны, накоплено значительное количество многоплановых исследований различных видов стресса - стресс жизни, посттравматический, профессиональный стресс и т.п., с другой - многие авторы отмечают сложность и во многом противоречивость, недостаточность концептуальной и методологической разработки данного феномена. Как показывает анализ литературы проблема экзаменационного стресса еще не получила должного внимания и не нашла своего отражения в отечественной науке. В имеющих место исследованиях показано, что экзаменационный стресс - одна из возможных причин ухудшения нервно-психического здоровья детей и подростков в образовательных учреждениях. Наиболее подвержены стрессу школьники с ослабленным здоровьем, а особенно страдающие хроническими заболеваниями либо имеющие отклонения от нормы в нервном и психическом плане. Имеют значение также и тип темперамента учащегося, и степень его социальной адаптации. В группу риска входят подростки с низким уровнем самооценки, поэтому стресс может подкосить не только тех, кто плохо успевает, но и, казалось бы, вполне благополучных детей с хорошей подготовкой и высоким чувством ответственности. Независимо от характера и успеваемости дети оказываются в стрессовом состоянии из-за повышенной тревожности, которая отмечается у подавляющего количества современных школьников и студентов. Психологи утверждают, что уровень тревожности у подростков, считающихся сегодня здоровыми, выше, чем 30 лет назад был у их сверстников, стоявших на учете у неврологов и психиатров. Целью настоящего исследования является выявление и профилактика экзаменационного стресса среди учащихся выпускных классов. Проведено эмпирическое исследование, направленное на выявление влияния личностных качеств на протекание экзаменационного стресса у учащихся 11-х классов. Разработаны рекомендации по устранению и профилактике психоэмоционального стресса в выпускных классах.

Автор(ы): Мынбаева Б. Н.*Джамилова С. М.*

Объем документа: C. 53-57

МРНТИ: 87.24.23*

Ключевые слова: город*физико-географические и экологические условия*парк*сосудистые растения*

Реферат: В данной статье рассматривается физико-географическая и экологическая характеристики г. Алматы и Центрального парка культуры и отдыха. Дано описание географического расположения города и особенностей формирования его климата. Климат Алматы имеет континентальный характер. Влияние горно-долинной циркуляции воздушных потоков, которая являлась фактором улучшения как климатических, так и экологических условий, в настоящее время снижено. Проанализированы эколого-климатические последствия распределения годовых осадков и образования снежного покрова города. Поверхностные реки г. Алматы относятся к бассейну озера Балхаш. Описаны основные реки города: ?лкен Алматы и К?ш? Алматы и их притоки. Поскольку истоки рек находятся в горах, они характеризируются как селеопасные. Большое внимание уделено характеристике почвенного покрова города, так как в экологии урбосреды они играют ключевую роль. В предгорной части до просп. аль-Фараби почвы черноземные, затем расположены темно- и светлокаштановые до просп. Райымбека, ниже находятся сероземы. г. Алматы характеризуется сложной географо-экологической ситуацией из-за своего расположения в предгорной котловине. Экология города ухудшена из-за значительного количества автотранспорта. Другой важной причиной является вырубка деревьев. Площадь зеленых насаждений постоянно сокращается. В г. Алматы основным зеленым оазисом является Центральный парк культуры и отдыха. Описана история его создания. Выяснено, что эколого-географические условия города влияли на формирование парка еще в 30-х годах ХХ века. Современные изменяющиеся в отрицательную сторону экологические условия природной среды г. Алматы сказываются и на состоянии парка. Проанализированы причины сокращения площади парка по сравнению с прошлым веком. Современное состояние растительности Центрального парка культуры и отдыха не изучено. Особенное внимание ботаников должны привлекать исследования по состоянию сосудистых растений Центрального парка культуры и отдыха как возможного экспериментального полигона. В статье дается обоснование необходимости изучения сосудистых растений парка.

Автор(ы): Есимов Б. Қ.*Жақсыбаев М. Б.*Сексенова Д. Ұ.*

Объем документа: C. 57-61

МРНТИ: 34.33*

Ключевые слова: экосистема*население*ареал*устюрт*фауна*

Реферат: Бұл мақалада Орал популяциясындағы ақбөкендердiң қазiргi кездегi таралу ареалы, саны және санының өзгерiстерi, азық қоры, жастық және жыныстық құрылымы, дене өлшемдерi және ақбөкендердiң тiршiлiкке бейiмдiлiгi айтылған. Қазiргi кезде Қазақстан территориясында ақбөкендердiң үш популяциясы бар. Олар Орал, Үстiрт, Бетпақдала болып бөлiнедi. Соның iшiнде Орал популяциясы ең үлкен популяция болып саналады. Өйткенi ақбөкендердiң басым бөлiгi сол аймақта тiршiлiк етуге бейiмделген. Ақбөкендер үшiн Батыс Қазақстан облысының климаты өте қолайлы орта болып табылады. Батыс Қазақстан облысының жер бедерi тегiс, суы мол, сай-салалары көп. Ауа-райы да ақбөкендерге жайлы болып келедi. Ақбөкендер сүтқоректiлер класына жұптұяқтылар отрядына қуысмүйiздiлер тұқымдасына жататын жануарлар. Сонымен қатар бұл мақалада 1950 жылдан бастап 2014 жылға дейiнгi аралықтағы санақ нәтижелерi көрсетiлген. Қай уақыттарда ақбөкендер санының көп болғандығы, қай уақыттарда санының күрт төмендегенi туралы да айтылып өтiлген. Санының күрт төмендеуiне әсер етушi факторлар да көрсетiлген. Қазақстанда ақбөкендер көп кездескен аймақтарда елдi-мекен, жер, су аттары осы жануардың атымен аталғаны келтiрiлген. Ақбөкендердiң Қазақстан территориясындағы санын бiлу үшiн қандай әдiстер пайдаланғаны айтылған. Ертеде қалай санаққа алынғаны, қазiргi кезеңде ақбөкендердi қандай санау әдiстерi арқылы санаққа алатыны нақты берiлген. Жеңiл көлiкпен санаған мен әуе санағының тиiмдi жақтары көрсетiлген. Сол сияқты көктем мезгiлiнде төлдеу алдында ақбөкендерiнiң ешкiлерiнiң мiнез-құлқы да айтылып өткен. Қай жерге төлдейтiнi, лақтарына қалай қамқорлық жасайтыны туралы да айтылған. Табиғат қорлары үнемi қадағалап отыру керектiгiн көрсетедi. Елiмiздегi аңдардың қазiргi уақыттарда қаншалықты деңгейде қорғалып отырғандығын және оның елiмiз үшiн маңыздылығы ерекше. Ақбөкендердiң санын көбейтудiң экономика мен экология үшiн де маңыздылығы зор. Қазақтың бұрыннан келе жатқан салт-дәстүрлерiндегi жануарларды қорғаумен, оларды аялаудың маңызы зор екендiгiн ұрпақтан ұрпаққа жалғастырып отырудың бiр сарыны болмақ. Сонымен қатар болашақ биолог жастар үшiн бұл мақаланың маңыздылығы ерекше. Яғни мақалада осы мәлiметтер жан-жақты көрсетiлген.

Автор(ы): Батырова К. И.*Майматаева А. Д.*

Объем документа: C. 61-66

МРНТИ: 34.33.19*

Ключевые слова: клещ Varroadestructor А.*варроа*пчелиная семья*абиотические факторы*влажность*температура*трутневый расплод*

Реферат: Зональная изменчивость климатических факторов способствовала созданию богатой флоры медоносов, что является хорошей базой для развития пчеловодства а республике. А внедренная кочевая система пчеловодства способствует эффективному использованию разнообразия климатических условий и растительности регионов. Однако развитие пчелиных семей сдерживается широким распространением клеща Varroadestructor А., который за короткий промежуток времени занял ведущее место среди паразитов медоносной пчелы. В последнее время создано более 200 препаратов борьбы с паразитом, однако вопрос изучения клеща является актуальным. В последнее время особо внимание уделяют выявлению факторов, способствующих столь стремительному расселению и сохранению паразита. В данной статье приводятся данные исследований в течение 10 лет, которые проводились на пасеках Алматинской области. Известно, что с момента регистрации клеща как паразита, большое внимание уделялось морфологии, размножению, биологии, а также человеческому фактору. Однако абиотические факторы рассматривались как способствующие развитию только пчелиных семей. Нами было выявлено, что такие факторы как оптимальная температура и высокая влажность способствуют развитию паразита в пчелиной семье. А также выявлены абиотические факторы, и их иерархическая последовательность в распространение паразита. Степень заклещеванности определяли на трутневом расплоде в весеннее-летний период, при этом степень поражения паразитом рабочих пчел не учитывалась. Степень заклещеванности пчелиных семей составила более 20%, при этом влажность воздуха составила более 200-300мм, и среднемесячная температура - 22-25о С. Тогда как, при минимальном выпадении осадков менее 100 мм, процент инвазии составил менее 5%. Данные результаты дают возможность предполагать распространение клеща в зависимости от влажности и температуры. В статье приводится схема абиотических факторов и их иерархическая последовательность, способствующих расселению клеща Varroadestructor А. в пчелиной семье.

Автор(ы): Джусупова Д. Б.*

Объем документа: C. 67-71

МРНТИ: 87.55*

Ключевые слова: шумовое загрязнение*основные источники шумового загрязнения*здоровье человека*

Реферат: Мақалада қоршаған ортаның шумен ластануының қысқаша сипаттамасын берiлген және оның адам денсаулығына әсерiн көрсетiлген. Шумен ластану - шу фонының табиғи деңгейiнен асып түсуi немесе дыбыс сипаттамаларының: дыбыстың мерзiмдiлiгiнiң, күшiнiң және т.с. қалыптан тыс өзгеруi. Шумен ластану адамның және жануарлардың аса жоғары шаршап-шалдығуына, еңбек өнiмдiлiгiнiң төмендеуiне, дене және жүйке ауруларына алып келедi. Шумен ластанудың негiзгi көзi көлiк құралдары - көлiктер, поездар және ұшақтар болып табылады. Көлiктен өзге (шумен ластанудың 60:80 %), қалалардағы шумен ластанудың маңызды өзге көздерi өнеркәсiп пен кәсiпорындар, құрылыс және жөндеу жұмыстары, көлiк сигнализациясы, иттердiң үруi, шу шығаратын адамдар және т.с. болып табылады. Постиндустриалды дәуiрдiң келiп жетуiмен адамның тұрғын үйiнiң iшiнде уақыт өткен сайын шумен ластану көздерi көбiрек бола бастауда. Бұл шудың көзi тұрмыстық және кеңсе техникасы болып табылады. Шу белгiлi бiр жағдайлар кезiнде адамның денсаулығы мен жүрiс-тұрысына айтарлықтай кесiрен тигiзуi мүмкiн. Шу қозуды және агрессияны, артериялық гипертензияны (артериялық қысымның көтерiлуiн) тиннитусты (құлақтағы шуды), есту қабiлетiнен айырылуды тудыруы мүмкiн. 3000:5000 Гц жиiлiктер диапазонындағы шу ең көп қозуды тудырады. 90 дБ асатын деңгейдегi шуға созылмалы ұшырап отыру есту қабiлетiнен айырылуға алып келуi мүмкiн. 145 дБ шу кезiнде адамда барабан жарғақтарының жарылуы болады.Ерлерге қарағанда, әйелдер қатты шуға азырақ төзiмдi болып келедi. Онымен қоса, шуға сезiмталдық сондай-ақ адамның жасына, темпераментiне, денсаулық жағдайына және т.с. байланысты болып келедi. Жайсыздықты шумен ластану ғана емес, шудың толықтай болмауы да тудырады. Онымен қоса, белгiлi бiр күшi бар дыбыстар жұмысқа қабiлеттiлiктi арттырады және ойлау процесiн ынталандырады және, керiсiнше, шу толығымен болмаған кезде адам жұмысқа қабiлеттiлiгiнен айырылып, стресстi бастан өткiзедi. Адамның құлағы үшiн ең оптималды болып табиғи шулар, жапырақтардың сыбдыры, судың сылдырауы, құстардың үн салуы. Кез келген қуаттағы индустриалды шулар өз өзiн сезiнудiң жақсаруына жағдай жасамайды.

Автор(ы): Қалдыбаева Ж. Б.*Сабденалиева Г. М.*

Объем документа: C. 71-76

МРНТИ: 87.25*

Ключевые слова: загрязнение*атмосфера*вредные вещества*автотранспорт*загрязнение атмосферы*смог*горючие материалы*продукты нефтехимии*окружающая среда*здоровье человека*

Реферат: Мақалада автокөлiктiң зиянды заттарының адам денсаулығына және қоршаған ортаға жағымсыз әсерi туралы жазылған. Автокөлiктен атмосфераның ластануының бiрнеше себептерi келтiрiлген. Мұнай отынының химиялық құрамы көрсетiлген. Автокөлiктен бөлiнетiн көптеген химиялық заттар белгiлi, сол заттардың химиялық құрамы және қасиеттерi, сондай-ақ адам ағзасына әсер ету сипатына қарай оларды топтарға бiрiктiрген. Барлығы әсер ету деңгейiне және қауiптiлiгiне байланысты 8 топқа жүктелген. Бiрiншi топқа - азот, оттегi, сутегi, су буы, көмiрқышқыл газы және де басқадай атмосфералық ауаның табиғи құрамдас бөлiгi. Бұл топта қоршаған ортаға ең қауiптiсi көмiрқышқыл газы (СО(2)) екенi көрсетiлген, ол жылу эффектiсi құбылысында ерекше рөлiмен белгiлi. Екiншi топқа - көмiртегi оксидiн немесе иiстi газ (СО) жатқызылған. Оның әсерi салдарынан ағзада газ алмасу бұзылып, оттектiк аштану болады және ағзаның барлық жүйесiнiң қызмет етуiнiң бұзылуына алып келгендiгi айтылған. Үшiншi топқа - азоттың оксидтерi, негiзiнен NO - азот оксидi және NO(2) - азот диоксидi кiредi. Адам ағзасы үшiн азот оксидтерi иiстi газдан да қауiптi. Азот диоксидi ылғалды бетпен жанасқанда шырышты қабатты тiтiркендiредi және ұзақ әсерлесуде, адамдар созылмалы демiкпеге, шырышты асқазан-iшек жолының қабынуына, жүректiң әлсiздiгiне және жүйке жүйесiнiң бұзылуына шалдығатындығы айтылған. Төртiншi топқа түрлi көмiрсулар, яғни СxНу типтегi қосылыстар кiредi. Көмiрсулар уытты және адамның жүрек-қантамыр жүйесiне жағымсыз әсер етедi. Бесiншi топқа - альдегидтер жатқызылған, олар адамның шырышты қабатын, тыныс алу жолдарын және орталық жүйке жүйесiн зақымдайды. Ал алтыншы топқа күйе және т.б. дисперстi бөлшектер кiргiзiлген. Ол адам денсаулығы үшiн тiкелей қауiп тудырмаса да, тыныс алу жолдарын тiтiркендiретiндiгi жайлы толыққанды айтылған. Жетiншi топқа күкiрттi қосылыстар жатқызылған. Олардың әсерi адамның мұрын, алқымы, көзiнiң шырышты қабатын тiтiркендiредi, сондай-ақ көмiртектiк және ақуыздың алмасуды бұзады, жоғары мөлшерде (0,01% жоғары) - ағзаның улануына алып келедi. Сегiзiншi топ - қорғасын және оның қосылыстары жатқызылған. Жалпы мақалада осы сегiз топқа жүктелген зиянды заттардың әсерi және қозғалмалы көздердiң (автокөлiктердiң) ластану ерекшелiктерi қарастырылады.